X
تبلیغات
اهلبیت خاتم .ص. - سوره هل اتی
قرآنی. حدیثی. تاریخی و علمی.

 

سوره هل اتی

 

معرفي اين سوره

وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا/1.  

سوره هل اتي، ياانسان، يادهر، هفتاد وششمين سوره قرآن است واين نام گزاري هم ازآيه اول استفاده شده كه اين سه كلمه آمده است. تعدادي از مفسرين قائل براين است كل سوره به همين مناسبت نازل شده وبعضي ديگرگفته چندآيه اين سوره براي پاداش به ايثار واز خود گذشتگي حضرت علي بن ابي طالب(ع)واهل بيت او نازل شده.اما در رواياتي كه آمده از اهل بيت پيامبر(ص)صحبت شده وجيرئيل مي گويد يامحمد اين سوره درشأن اهل بيت توست. گرچه به تور معمول اهل بيت به زن وفرزن اطلاق مي شود اما مواردي هم استثناءداردكه در اينجا همه قائل براينست منظور ازاهل بيت پيامبر(ع)علي،فاطمه،حسن،حسين،سلام الله عليهم است دراين مورد مي شود چند دليل آورد.

1- درزيل آيه تطهير/4، روايات زيادي آوده اندكه منظور ازاهل بيت درآيه همين پنج نفر است. از عائشه واز ام سلمه نقل كرده اند روزي حضرت پيامبر(ع)حضرت علي فاطمه زهرا وحسنين(ع) را در زير عباء خود جاي داده بود وفرمود: خدايا اينها اهل بيت من است،در همان هنگام آيه نازل شد/5، بزرگان اهل حديث اين مطلب را نقل كرده ازجمله در صحيح مسلم، وصحيح ترمذي، ومسند احمد آمده است ... 

2- درزيل آيه مباهله/6، نقل كرده اند كه درآن روز فقط اين پنج نفر بودند،( وليس مع رسول الله إلا علي وفاطمة والحسنان/7)اين حديث راهمه محدثين نقل كرده مثل مسلم، احمد، سيوطي و...

3- خداوند درسوره شورى/23، از زبان پيامبرش(ص)مي گويد من از شما چيزي نمي خواهم جز دوستي با اهل بيتم، از ابن عباس روایت كرده زمانکه این آیه نازل شد، گفتند يا رسول الله ، کیست آن اقارب تو که دوستی  آنها بر ما واجب است ؟ حضرت فرمود: علي ، وفاطمة ، وحسن ، وحسين/8 ، اين حديث را هم همه نقل كرده .  با اين قرائين ودلائل زياد ديگر كه وجود دارد اهل بيت كه درشأن نزورل اين سوره مورد خطاب قرار گرفته فقط شامل خود حضرت پيامبر(ص)علي، فاطمه،وحسنين(ع) مي باشد. اما داستان كه در مورد شأن نزول ذكر كرده اند چند تا متن عبارات تفاسررا مي آوريم.

 

شأن نزول ازبان مفسرين

 

قبل از همه ما اين داستان را از زبان جارالله زمخشرى كه در كتاب خود تفسير كشاف آوده نقل مى‏كنم ، امام حسن وامام حسين (ع) بيمار شده بودند پيامبر (ص) با جمعى از ياران از آنها عيادت كردند، ودرخواست كردند كه علي(ع) براي شفاي آنها نذركنند. على (ع) و فاطمه (س) و خادمه آنها فضه هم نذركردندكه اگر آنها شفا يابند سه روز روزه بگيرند، چيزى نگذشت كه هر دو شفا يافتند و چون غذائى نداشتند، على (ع) سه صاع جووام گرفت و فاطمه (س) يك صاع آن را خمير كرد و پنج قرص نان به تعداد آنها براى افطار درست كرد، در اين هنگام سائلى بر در خانه آمد و گفت، مرا اطعام كنيد، آنها مسكين را بر خود مقدم داشتند، غذاى خود را به او دادند و آن شب چيزى جز آب نخوردند، فردا نيز روزه گرفتند و هنگام غروب موقعى كه طعام همانند روز سابق براى افطار آماده كرده بودند يتيمى آمد، او را نيز بر خود مقدم شمردند و غذاى خود را به ايشان دادند و در روز سوم اسيرى آمد و همان كار را تكرار كردند، هنگام صبح على (ع) دست حسنين(ع) را گرفت و خدمت رسول خدا(ص) آمد هنگامى كه پيامبر (ص) آن‏ها را ديد در حالى كه از شدت گرسنگى مى‏لرزيدند، فرمود: چقدر براى من ناراحت كننده است‏آنچه در شما مى‏بينم، و با آنها برخاست و به سراغ فاطمه (س) رفت در حالى كه در محراب عبادت وشديداً گرسته بود، در اين هنگام جبرئيل نازل شد و گفت: «اى محمد! بگير اين سوره را، خداوند با داشتن چنين اهل بيتى به تو تبريك مى‏گويد، و سپس سوره هل اتى را بر پيغمبر (ص) خواند/9.

مفسر بزرگ طبري(م/ قرن: چهارم) اين داستان را بتور مفصّل درتفسيرش نقل كرده ومي نويسد بعد ازاين سه‏ روز جبرئيل آمد و هفت آيه اين سوره را درشأن ايشان آورد/10. محمد ثناءالله مظهرى ‏(‏م/ قرن: سيزدهم‏)از ابن عباس اين داستان را روايت كرده ومي نويسد حضرت على مقداري جواز يك يهودى قرض گرفت وآردكرد يك سوم آنرا آماده كردتا افطاركنند مسكني آمد وهمه را به او دادند. سپس يك سوم ديگر را آماده كرد،ويتيمي آمد وهمه را به اودادند.سپس يك سوم ديگر را آماده كردأسيري آمد وهمه را به او دادند، پس جبروئيل نازل شد واين سوره را آورد وفرمو:يا محمد(ص) بگير اين را كه درشأن اهل بيت تو نازل شده/11. ابوبكر عتيق بن محمد سور آبادى(م/ قرن: پنجم‏)ازامام جعفر بن محمد صّادق(ع)اين داستان را نقل كرده و مي نويسد بعد ازاين سه روز رسول خدا آمد خانه علي(ع) وفرمود: (الحمد للَّه الّذى اكرم اهل بيتى بكرامة مريم وجد عندها رزقا)  ودر اخير آيه 9 را اين تور ترجمه مي كندإِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً على و فاطمه گفتند ما مي دهيم به شما اين طعام را از بهر خدا نه از بهر ثناء شما ، نمى‏خواهيم از شما هيچ پاداش و نه هيچ سپاسى/12. أبوليث سمرقندي(م/383ق)در زيل نفسير آيه 8 مي نويسد گفته اند كه اين آيه درشأن علي بن أبي طالب وفاطمة (ع) نازل شده روزه داشتند وسائلي آمد مقداري ازطعام آن روزخودشان رابه او دادند، سپس درنزدشان يتيمي آمد وازآن طعام مقداري به او دادند، سپس أسيري آمد وباقي مانده آن رابه اودادند، خداوند هم به سبب نزول اين آيه از آنها تشكر كرد/13. محمد محمود حجازى(م/ قرن: پانزدهم‏)  بعد از ذكر داستان معروف مي نويسد جبرئيل خدمت پيامبر(ص) آمد وآيه 8 را آورد وفرمود يا محمد(ص) اين آيه درشأن اهل بيت تونازل شده/14. نظام الدين حسن بن محمد نيشابورى(م/ قرن: هشتم‏) بعد ازذكر داستان معروف مي نويسدحضرت علي(ع)دست حسنين را گرفت وپيش پيامبر(ص)رفتند درحال كه از گرسنگي به خود مي لرزيدند پيامبر(ص) فرمود: به شما چه رسيده،آنوقت همه نزد فاطمه آمدند وحال آنكه ايشان نيز ازگرسنگي زنج مي برد، اين زمان جبرئيل نازل شد وفرمود:بگير يا محمد اين سوره را كه درشأن اهل بيت تونازل شده/15. سيد محمود آلوسى(م/ قرن: سيزدهم)از طريق عطاءاز ابن عباس بتور مفصل اين داستان را نقل كرده و مي گويد اين خبر بين مردم مشهوراست/16. جلال الدين سيوطى(م/ قرن: دهم‏) مي گويدآيه 8 درشأن على بن أبى طالب و فاطمة بنت رسول الله(ص)نازل شده/17. عبيد الله بن احمد حسكانى(م/ قرن: پنجم‏)  از طريق عطاء از ابن عباس نقل مي كندآيه 8 در شأن علي(ع)نازل شده.اجير شده بود براي آب دادن درختي ومقداري جو بدست آورد سه روز غذاي خود را كه از آن جو تهيه كرده يود داد به مسكين، يتيم، و أسير، واين آيه نازل شد/18. نعمت الله بن محمود نخجوانى(م/قرن: دهم‏)از ابن عباس نقل مي كند كه پيامبر (ص)به علي (ع) پيش نهاد كرد براي شفاي حسنين روزه نذر كند وحضرت چنين كرد وتا سه روز از خودشان گذشتند كه غذاي شان را به مسكين، يتيم، و أسير، اعطاكرده وخودغذاي نخوردند ، بعد از آن جرئيل نازل شد و آيه 8 را آورد وفرمود اين درشأن اهل بيت توست يا نيي الله/19. ابن جزى غرناطى محمد بن احمد(م/ قرن: هشتم) مي نويسد اين آيات درشأن علي بن أبي طالب و فاطمة و حسن و حسين (ع) نازل شده وآن داستان مشهور است كه ايثار كردند به مسكين، يتيم،وأسير/20. ابواسحاق احمد بن ابراهيم‏ ثعلبى نيشابورى (م/ قرن: پنجم)‏بعد از ذكر داستان مي نويسد جبرئيل آمد وفرمود يا محمد بگير اين سوره را كه درشأن اهل بيت تونازل شده/21. علاء الدين على بن محمد بغدادى(م/ قرن: هشتم‏)اين داستان رانقل كرده ومي گويد كه آيه 8 درشأن علي (ع) نازل شده/22. عبدالكريم بن هوازن‏ قشيرى‏(م/ قرن: پنجم‏)درتفسير خود چنين مي نويسد سه روز سائل به در خانه فاطمه آمد واو طعام خود را داد ودر اين سه روز چيري نخورد، وقتي پيامبر (ص)ديد گريه كرد وبه خدا ناليد دراين زمان آيه8 نازل شد/23. حسين بن مسعود بغوى(م/ قرن: ششم‏) اين داستان را بسيار مختصر نقل كرده ومي گويد آيه8 درشأن علي بن أبي طالب(ع) نازل شده/24. ابوعبدالله محمد بن عمر فخرالدين رازى(م/ قرن: ششم)‏مي گويد از ابن عباس روايت شده حضرت علي(ع)مقداري جواز يك يهودي خيبري قرض گرفت و... بعد جبرئيل نازل شد واين سوره را آورد وفرمود يا محمد بگير اين را كه درشأن اهل بيت تو نازل شده/25. مفسربزرگ بيضاوي (م/682) درزيل آيه 8 بتورمشروح اين داستان را نقل كرده/26. وقرطبي هم درتفسيرخودزيل آيه 8 بتورمشروح اين داستان را آوده/27. ابن العربي درزيل آيه 8 مي گويد مثل قصة مشهور علي وأهل بيتش/28. اين بود نقل داستان اززبان مفسرين كه نشانه متواتربودن آن معلوم است و براي خوانندگان جاي هيچ شبهه اي باقي نمي ماند، اگر به اين جور مطالب دقت كافي داشته باشيم براي هر خواننده اي راه گشا خواهد بود. چتورممكنه براي تقديراز اشخاصي آيات قرآن نازل شودآياتاكنون هيچ باخود فكر كرده ايد اينها چه انسانهاي بودند .

بلي اگر انسانها قدر خود رابشناسد از ملائك بالاتر مي شود.

بودقدر توافزون ازملائك         توقدرخودنمي داني چه حاصل

اما بعضي از انسانها آنقدر پسدتر مي شود كه خداوند مي فرمايد: كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ/29.

وديگران كه اين شأن نزول را درباره اهل بيت ذكركرده. حكيم أبو عبد الله محمد بن علي ترمذي(م/ 285) در نوادر الأصول  ص 64.شهاب الدين ابن عبد ربه(م/ 328) درعقد الفريد،ج3 ص42.حاكم أبو عبد الله نيشابوري (م/ 405) در مناقب فاطمة(س).حافظ ابن مردويه أبو بكر اصفهاني(م/ 416)،در تفسيرش. أبو الحسن واحدي نيشابوري(م/ 468)در تفسيرش البسيط.حافظ أبو عبد الله محمد بن فتوح الأزدي اندلسي(م/488) درفوائد. خطيب خوارزمي(م/ 568)در مناقب ص180.  حافظ أبو موسى مديني (م/581) درالإصابة.أبو عمر وعثمان بن عبد الرحمن معروف بابن صلاح) م/643)در الكفاية.أبو سالم محمد بن طلحة شافعي(م/652)در مطالب السئول ص 31.أبو مظفر سبط ابن جوزي(م/654)در تذكرخود.ابن أبي الحديد(م/655) در شرح نهج البلاغة،ج3 ص257. حافظ أبو عبد الله كنجي(م/658)درالكفاية ص201.  حافظ محب الدين طبري(م/694)در رياض النضرة ج 2 ص 207.حافظ الدين نسفي (م/701)در تفسيرخودكه حاشيه تفسير خازن است ج 4 ص 458.شيخ الاسلام أبو إسحاق حموي(م/722)در فرايد السمطين.نظام الدين قمي نيشابوري در تفسيرش كه حاشيه تفسيرطبري است ج 29 ص 112. علاء الدين علي بن محمد خازن بغدادي (م/ 741)در تفسيرخود ج 4 ص 358.قاضي عضد الأيجي(م/756)در المواقف ج 3 ص 278.حافظ ابن حجر(م/852)درالإصابةج 4 ص 387.أبو السعود عمادي محمد بن محمد(م/982)در تفسيرش كه حاشيه  تفسير رازي است ج 8 ص 318.شيخ إسماعيل بروسي(م/1137)در تفسير روح البيان ج 10 ص 268.شوكاني(م/1173)در تفسيرش  فتح القدير ج 5 ص 338.استاد محمد سليمان محفوظ درأعجب ما رأيت ،ج 1 ص10.وسيد شبلنجي درنور الأبصار ص12.وسيد محمود قراغولي بغدادي درجوهرة.

 

--------------------------------------­­

پاورقی

 

1- (سوره هل اتي/8)

4- (احزاب/33)

5- (صحيح مسلم، ج7/ص)130

6- ( آل عمران/61)

7- (صحيح مسلم،ج7 /ص120 ، مسند أحمد،ج1/ص185)

8- (در المنثور ج6ص7،وتفسير الطبري ج25ص14،مسند أحمد ج1ص199)

9- (تفسير كشاف، جلد 4، ص670)

10- (ترجمه تفسير طبرى‏ ، ج‏7، ص: 1969 انتشارات توس ‏، تهران ،‏1356 ش)

11- (تفسير مظهرى،پاكستان رشديه‏،1412ق)

12- ( تفسير سور آبادى‏، فرهنگ نشر نو،‏ تهران 1380 ش)

13- (تفسير السمرقندي، ج 3 - ص 504 ،دار الفكر ،بيروت)

14- (تفسير واضح‏ دارالجيل الجديد، بيروت‏،1413 ق)‏

15- (تفسير غرائب القرآن و رغائب الفرقان دار الكتب،بيروت 1416 ق‏)

16- (روح المعاني في تفسيرقرآن العظيم، ج‏15، ص174، ‏دارالكتب ،‏ بيروت،1415ق)

17- (درالمنثور فى تفسير المأثور،كتابخانه آية ... مرعشى قم،1404 ق‏) ‏

18- (شواهدتنزيل لقواعد التفضيل، ج‏2، ص333‏سازمان چاپ وزارت ارشاد،1411 ق)‏

19- (فواتح الإلهيةوالمفاتح الغيبية، ج‏2، ص470 دار ركابى للنشر،مصر، 1999م‏)

20- (تسهيل لعلوم التنزيل، ج‏2، ص438 دار الارقم بن ابى الارقم‏ ، بيروت،‏1416 ق‏)

21- (كشف والبيان عن تفسير القرآن، ج‏10، ص: 99 دار إحياء التراث العربي،‏ بيروت،1422 ق)‏

22- (لباب التاويل فى معانى التنزيل‏ دار الكتب العلمية، بيروت،‏1415 ق)

23- (لطايف الاشارات الهيئة ، عامه للكتاب‏، مصر)

24- (معالم التنزيل فى تفسير القرآن‏ ، ج‏5، ص 192 داراحياء التراث العربى‏ ،بيروت‏،1420 ق‏)

25- (مفاتيح الغيب‏ ،ج‏30، ص 747 دار احياء التراث العربى‏، بيروت،‏1420 ق‏)

26- (تفسير البيضاوي، ،ج5 بيروت دار الفكر)

27- (تفسير القرطبي ،ج 19 ص130)

28- (تفسير ابن عربي ج 2  ص 370)

29- اعراف/179

فهرست منابع

1- DVD نرم افزار كتابخانه اهل بيت نسخه1 تهيه شده درمؤسسۀ اهل بيت قم.

2- VSD  نرم افزار جامع تفاسر نسخه 2  تهیه شده در مؤسسۀ کامپیوتری علوم اسلامی

http://www.tebyannet.com 


برچسب‌ها: وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا
+ نوشته شده در  ساعت 9:39  توسط حسين مومني.بلخابی | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
بسم الله الرحمن الرحيم
بنام خداوند بزرگ و درود وسلام به ائمه معصومين،عليهم السلام
اين ‏مطالب فقط براي اطلاع رساني ‏در مورد حديث، تاريخ، و باورهاي گذشته، وحال ‏است.‏
بنده با توجه به تبادل اطلاعات که در طول عمر خود داشتم، بدست آوردم که تعدادی از مسلمانان در ذهن خود سوالاتی دارند که به دنبال جواب آن می باشد تعدادی از این سوالا ممکن است به این صورت باشد.‏
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که چرا مسلمانان باهم اختلاف مذهبي دارند؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که حرف کدام گروه به حقيقت نزديک تر است؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که ما خود راه درست انتخاب کرده ايم يا نه؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که بدون تعصب مذهبي به دنبال حقيقت باشيم؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که حق بودن به تعداد معلوم مي شود يا نه؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که چه مقدار از اين احاديث ديني و اعتقادی که بما رسیده را همه مسلمانا ‏قبول دارند؟
آيا تابحال به اين امر فکر کرده ايد که فقط به حرف هاي موافقين خود اکتفانکنيم ‏و در مورد گفته هاي مخالفين هم ‏تحقيق کنيم؟
آیا تابحال به این فکر کرده اید که همیشه به دنبال تعیین خود نباشیم به فکر نقض گفته های خودمان هم باشیم؟
از اين گونه سوالات زياد است که برای هر فرد پیش می آید. بنابر این بنده با ارائه این مطالب برآنم، به کسی که بدنبال جواب چنین سوالاتی می باشد کمک کنم.

17.11.2011
25.7.1390

نوشته های پیشین
3/28/2010 - 4/3/2010
2/11/2010 - 2/19/2010
11/21/2008 - 11/27/2008
9/29/2008 - 10/5/2008
9/22/2008 - 9/28/2008
8/29/2008 - 9/4/2008
آرشیو موضوعی
بسم الله الرحمن الرحیم
اهل بیت پیامبر خاتم.ص.
مطالب مختصری پیرامون چهارده معصوم (ع)
حدیث ثقلین
آیه ولایت
تبلیغ آیات سوره برائت
شأن نزول آیه تطهير
شأن نزول آیه مباهله
شأن نزول سوره هل اتی
حدیث غدیر از زبان علماء
ادله اثبات حدیث غدیر درقرآن
حدیث مدينه
حديث منزلت
حديث طير
حدیث اخوت
سخنی چند با خوانندگان
پیوندها
بلخاب
بلخاب2
الشيخ محمد إسحاق الفياض
پايگاه اطلاع ‌رساني آيت‌الله خميني
آيت‌الله محقق كابلي
پايگاه دفتر آيت‌الله صافي‌گلپايگاني
إسراء. آيت‌الله جوادی آملی
دفتر آيت‌الله سيد محمد سعيد طباطبايي‌حكيم
دفتر آيت‌الله‌ مكارم‌شيرازي
پايگاه آيت الله سيد صادق حسيني شيرازي
مؤسسه امام صادق (ع). آيت‌الله سبحاني
حضرت آيت الله سيد علي حسيني ميلاني
پايگاه آيت الله شيخ بشير حسين نجفي
تبیان
مركز تحقيقات امام علي (ع)
کتابخانه احادیث شیعه
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM